کیست اندومتریوز

زمان مطالعه: 14 دقیقه

کیست اندومتریوز بیماری است که بیش از 10 میلیون زن در سراسر دنیا به آن مبتلا هستند. آندومتریوز وضعیتی است که در آن پوشش دهانه رحم، به نام آندومتر، در خارج از رحم رشد می‌کند و غالباً تا لوله های فالوپ، تخمدان ها و دیواره لگن گسترش می‌یابد. این بیماری در بین زنان 30 تا 40 ساله شایع تر است؛ اما می‌تواند دختران 10 ساله را نیز درگیر کند.

تقریباً نیمی از زنان مبتلا به آندومتر، درد مزمن در ناحیه لگن دارند؛ در حالی که حدود 70 درصد دچار درد در دوره قاعدگی (دیسمنوره = قاعدگی دردناک) می‌شوند. ناباروری نیز شایع است و از هر دو زن، یک نفر دچار این عارضه می‌شود. در این مقاله به علت ایجاد کیست آندومتریوز خواهیم پرداخت. می توانید از فهرست زیر برای دسترسی آسان به مقاله استفاده کنید.

همچنان‌که در مقاله پیشین یعنی ” اندومتریوز ” بیشتر شرح داده شد. اندومتریوم، بافت تشکیل دهنده حفره داخلی رحم است. بیماری اندومتریوز زمانی ایجاد می‌‌‌‌شود که بافت آندومتریوم در سایر نقاط دستگاه تناسلی پخش شود از جمله در حفره داخل شکمی یا در تخمدان که سبب ایجاد کیست اندومتریوز تخمدان می‌شود. اندومتریوز در بعضی از زنان سبب درد شده و می‌تواند باعث ناباروری نیز گردد. حدود 5 الی 10 درصد زنان، مبتلا به کیست اندومتریوز هستند که اغلب این زنان توانایی باروری دارند. اگرچه بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود 30 الی 40 درصد ناباروری زنان به علت کیست آندومتریوز تخمدان است.

حتما بخوانید: آندومتریوز

کیست اندومتریوز چیست؟

کیست اندومتریوز با نامهای کیست اندومتریال و کیست شکلاتی نیز شناخته می‌شود و محتوای آن پُر از مایع (خون کهنه) است که عموما در داخل تخمدان ها تشکیل می‌شود. این کیست به دلیل ظاهر قهوه ای و قیرگونه خود که مانند شکلات آب شده است به نام کیست شکلاتی مشهور شده است. بین 20 تا 40 درصد افراد مبتلا به آندومتریوز به کیست های اندومتریوز (شکلاتی) نیز دچار می‌شوند؛ در واقع کیست اندومتریوز زیر گروه عارضه اندومتریوز می‌باشد.

انواع آندومتریوز

انواع آندومتریوز می‌تواند بر اساس محل رشد بافت اندومتریال و شدت بیماری متفاوت باشد.

اندومتریوز سطحی

در این نوع، بافت اندومتریال تنها سطح اندام‌های لگنی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و به عمق نفوذ نمی‌کند. معمولاً باعث درد لگنی و خونریزی‌های غیرطبیعی می‌شود، اما احتمال ایجاد کیست اندومتریوز کمتر است.

اندومتریوز عمقی

در اندومتریوز عمقی، بافت اندومتریال به عمق بافت‌های لگن نفوذ می‌کند. این نوع اغلب با درد شدید در دوران قاعدگی و هنگام رابطه جنسی همراه است و می‌تواند عملکرد ارگان‌های داخلی را مختل کند.

اندومتریوز تخمدان

وقتی بافت اندومتریال در تخمدان‌ها رشد کند، کیست اندومتریوز تشکیل می‌شود که به آن «آندومتریوما» نیز گفته می‌شود. این کیست‌ها ممکن است باعث درد لگنی مزمن و مشکلات باروری شوند و نیاز به ارزیابی تخصصی دارند.

اندومتریوز خارج لگن

در موارد نادر، بافت اندومتریال خارج از لگن و حتی در ریه، مثانه یا روده یافت می‌شود. این شکل بیماری کمتر شایع است، اما علائم آن می‌تواند پیچیده‌تر باشد و نیاز به تشخیص دقیق دارد.

فاکتورهای خطر شایع بیماری آندومتریوز

بیماری آندومتریوز تحت تأثیر چندین فاکتور خطر شایع قرار دارد که شناخت آن‌ها در پیشگیری و تشخیص زودهنگام اهمیت دارد.

• سابقه خانوادگی: داشتن مادر یا خواهر مبتلا، احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد.
• سن باروری: زنان بین 25 تا 40 سال بیشتر در معرض هستند.
• دوره‌های قاعدگی کوتاه یا خونریزی شدید: افزایش احتمال رشد بافت اندومتریال خارج از رحم.
• ناباروری یا مشکلات باروری قبلی: می‌تواند با اندومتریوز مرتبط باشد.
• شرایط هورمونی: سطح بالای استروژن می‌تواند رشد بافت اندومتریال را تحریک کند.

شناخت این فاکتورها به کنترل علائم و پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک می‌کند.

ضخامت اندومتر رحم

ضخامت اندومتر رحم نشان‌دهنده سلامت و عملکرد رحمی است و در چرخه قاعدگی تغییر می‌کند. ضخامت مناسب برای باروری اهمیت دارد و نازایی یا اختلالات قاعدگی ممکن است با تغییرات غیرطبیعی اندومتر مرتبط باشد. بررسی آن معمولاً با سونوگرافی انجام می‌شود.

علت درد در اندومتریوز چیست؟

درد در اندومتریوز یکی از شایع‌ترین و ناتوان‌کننده‌ترین علائم این بیماری است که بر کیفیت زندگی زنان تأثیر قابل توجهی دارد.

التهاب بافت‌ها

رشد بافت اندومتریال خارج از رحم باعث التهاب مزمن در نواحی لگن می‌شود. این التهاب موجب تحریک رشته‌های عصبی و ایجاد درد مداوم و شدید، به ویژه در دوران قاعدگی، می‌گردد.

چسبندگی‌ها

اندومتریوز می‌تواند باعث تشکیل بافت اسکار و چسبندگی بین اندام‌ها شود. این چسبندگی‌ها محدودیت حرکتی ایجاد کرده و هنگام فعالیت‌های روزانه یا رابطه جنسی درد ایجاد می‌کنند.

انقباضات عضلانی شدید

در پاسخ به بافت‌های اندومتریال، رحم ممکن است انقباضات شدیدتری داشته باشد که دردناک است و گاهی با حالت تهوع و خستگی همراه می‌شود.

کیست اندومتریوز

تشکیل کیست اندومتریوز در تخمدان‌ها فشار و التهاب ایجاد می‌کند و می‌تواند به درد مزمن لگنی منجر شود. این کیست‌ها گاهی بزرگ شده و عملکرد طبیعی تخمدان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

تحریک اعصاب

بافت اندومتریال ممکن است رشته‌های عصبی اطراف را تحریک کند و پیام درد به مغز ارسال شود.

تصاویر اندومتریوز

تصاویر اندومتریوز به تشخیص دقیق کمک می‌کنند و شامل سونوگرافی، MRI و عکس‌های لاپاراسکوپی از بافت اندومتریال و کیست‌های تخمدانی هستند.

عوارض بیماری آندومتریوز

بیماران مبتلا به اندومتریوز ممکن است از دیسمنوره، دیس‌پارونیا، دردهای مزمن لگنی و نازایی رنج ببرند. اندومتریوز در 48-21 درصد از زنان نابارور وجود دارد. اگر اندومتریوز از نوع متوسط یا شدید باشد با گرفتاری تخمدان‌ها سبب بروز چسبندگی‌هایی می‌شود که مانع تحرک لوله‌های رحمی و تخمدان و مانع برداشت تخمک می‌گردد و با کاهش باروری همراه خواهد بود.

روش های تشخیص بیماری آندومتریوز

تشخیص اندومتریوز با بیوپسی از ضایعات مشکوک که از طریق لاپاراسکوپی به ‌دست آمده‌اند تایید می ‌شود. مشخص شده است که غلظت CA125 بطور قابل توجهی در زنان مبتلا به اندومتریوز متوسط یا شدید افزایش می‌یابد و در زنان مبتلا به بیماری جزیی یا خفیف طبیعی است. در مقایسه با لاپاراسکوپی سنجش میزان سرمی CA125 هیچگونه ارزش تشخیصی ندارد. اندازه‌گیری سریال CA125 ممکن است در پیشگویی عود آندومتریوز به‌ دنبال درمان مفید باشد.

تشخیص اندومتریوما با مشاهده بافت هیپواکوی هموژن کروی در تخمدان در سونوگرافی ترانس واژینال انجام می‌شود. سونوگرافی ترانس واژینال با حساسیت 97 درصد و ویژگی 96 درصد کیست‌های اندومتریومایی را از سایر توده‌های آدنکس افتراق می‌دهد. در مورد برداشتن کیست اندومتریوما قبل از شروع تحریک تخمک‌ گذاری، اختلاف‌ نظر وجود دارد.

کیست شکلاتی یا کیست آندومتریوز دارای دیواره‌ی بسیار ضخیمی است که تا عمق قسمت داخلی تخمدان نفوذ می‌کند. بنابراین هنگام برداشتن کیست آندومتریوزی به دلیل جداره ضخیم ممکن است همزمان باخروج دیواره کیست، مقدار زیادی از نسج طبیعی تخمدان نیز خارج شود.

به همین دلیل جراحی کیست آندومتریوز در صورت لزوم و با تدابیر خاص پزشک متخصص نازایی باید انجام شود. همچنین در صورت انجام ممکن است به نسج طبیعی تخمدان آسیب برسد. همچنین در بیش از 50% کیست‌های اندومتریومایی جراحی شده فولیکول‌های پری‌موردیال یافت می ‌شود.

نشانه های کیست اندومتریوز

کیست های شکلاتی ممکن است در بعضی از زنان علایم ایجاد کنند و در برخی دیگر علایمی در کار نباشد؛ همچنین اندازه کیست اندومتریوز لزوما بر شدت یا وجود نشانه ها تاثیر نمی گذارد به این معنی که یک زن با کیست کوچک ممکن است علایم را تجربه کند در حالیکه فردی با یک کیست بزرگ علایمی نداشته باشد.

ابعاد کیست شکلاتی می تواند از 2 تا 20 سانتیمتر متغییر باشد و علایم آن شبیه به آندومتریوز است که عبارتند از :

• درد در طول رابطه جنسی
• پریود دردناک
• درد لگن ناشناخته بین دوره ها
• دوره های نامنظم قاعدگی
• مشکلات گوارشی
• حرکات روده که درد ایجاد می کند
• ناباروری برای برخی از زنان

کیست های آندومتریوزی دارای دیواره‌ بسیار ضخیم هستند. از طرفی این کیست‌ها باعث چسبندگی لگن می‌شود. به همین دلیل احتمال پاره شدن کیست‌های آندومتریوزی بسیار کم است. در صورتی که در موارد نادر، پارگی کیست اتفاق بیافتد، بیمار دچار درد ناگهانی شکم خواهدشد.

همچنین به دلیل چسبنده بودن کیست‌های آندومتریوزی، احتمال پیچ خوردن تخمدان‌های حاوی این کیست‌ها بسیار کم است. بنابراین درد مزمن و دائمی لگن به خاطر حضور دائمی این کیست‌ها می‌باشد. همچنین احتمال پارگی و تورشن تخمدان در مورد این کیست‌ها بسیار اندک است.

همچنین کیست های شکلاتی تنها از روی علایم تشخیص داده نمی شوند. برای تشخیص قطعی، پزشک باید تخمدان‌ها را با یک سونوگرافی بررسی کند.

عوامل ایجاد کننده اندومتریوز و کیست اندومتریوما

اگرچه عامل اصلی بوجود آورنده اندومتریوز و کیست‌های اندومتریوز هنوز کاملا روشن نیست، اما نظریه‌های گوناگونی درباره پیدایش آن ارائه شده است که هیچ یک از آنها همه ساز و کارهای مرتبط با پدید آمدن و پبشرفت این بیماری را بطور کامل توجیه نمی‌کند.

با وجود این، بیشتر پژوهشگران بر این باورند که هورمون استروژن اثر تشدید کننده ‌ای بر اندومتریوز دارد. از اینرو بیشتر درمان‌های جاری برای اندومتریوز بر پایه‌ تنظیم میزان تولید استروژن در بدن  برای جلوگیری از پیشرفت یا کاهش علایم بیماری استوار شده‌اند. هر چند که تاکنون هیچ درمان قطعی برای این بیماری گزارش نشده است.

چند نظریه‌ای که در پیدایش و رشد نابجای بافت درونی رحم بیشتر پذیرفته شده‌اند در ادامه توضیح داده می‌شود. هرچند که  شاید ترکیبی از همه این عوامل در بروز اندومتریوز و بالطبع آن کیست شکلاتی نقش آفرین باشند.

زمینه‌ی ژنتیکی:

بررسی‌ها نشان داده‌اند که احتمال دچار شدن به اندومتریوز و کیست اندومتریوز در زنانی که بستگان درجه‌ یک ‌آنها به این بیماری مبتلا بوده اند، بیشتر است. همچنین، هنگامیکه ارتباط وراثتی وجود دارد، این بیماری در نسل‌های دیگر وخیم تر و شدیدتر تکرار و آشکار خواهد شد.

دگرگونی بافتی:

“دگرگونی بافتی” (متاپلازی) به معنای تغییر یک بافت عادی به بافت عادی دیگر است. برخی پژوهشگران پیشنهاد کرده‌اند که بافت دیواره‌ی رحم (اندومتر) توانایی آن را دارد که در برخی موارد جایگزین بافت‌های دیگر خارج از رحم شود.

به نظر برخی از پژوهشگران این دگرگونی در دوران جنینی، یعنی زمانی که رحم برای نخستین‌بار بوجود می‌آید، رخ می‌دهد. حال آنکه برخی دیگر بر این باورند که گروهی از سلول‌های بالغ، این توانایی تبدیل شدن به بافت دیگر در مرحله‌ی جنینی را کماکان در خود نگه می‌دارند.

خونروش برگشتی:

بافت خونروش (سلول‌های ریزش کننده دیواره اندومتر که در هر سیکل ماهانه در اثر خونریزی دفع می‌شوند) به جای خروج از بدن به سوی لوله‌های فالوپ جریان می‌یابد و این جریان برگشتی باعث انباشت سلول‌های رحمی در سایر اندام‌های لگنی و رشد و تکثیر در همانجا می‌شود. با وجود این، شواهد اندکی در دست است که بتواند این یورش سلول‌های پوشش درونی رحم به اندام‌های لگنی را توجیه کند.

با گذشت سال‌ها و پیشرفت علم، پژوهشگران دریافتند که با وجود اینکه خونروش برگشتی در 90 درصد زنان رخ می‌دهد، اما بیشتر زنان به اندومتریوز دچار نمی ‌‌شوند. برخی پزشکان این نظریه را مطرح می ‌کنند که ممکن است عامل دیگری (مانند مشکلی در دستگاه ایمنی یا نارسایی هورمونی) سبب اندومتریوز گردد. نظریه‌ی خونروش برگشتی از توضیح این که چگونه اندومتریوز در زنانی که رحمشان را برداشته‌اند یا لوله‌های رحمشان را بسته‌ اند نیز رخ می‌دهد و این که چرا گاهی مردانی که پس از جراحی پروستات در روند درمانی خود هورمون استروژن دریافت می‌کنند، به اندومتریوز دچار می‌شوند، نیز ناتوان است.

پخش لنفاوی یا رگی:

تکه‌هایی از بافت رحم ممکن است از راه رگ‌های خونی یا دستگاه لنفی به جاهای دیگر بدن برده شوند. این پدیده ممکن است توضیحی باشد که چگونه اندومتریوز در اندام‌های دوری مانند شش‌ها، مغز، پوست یا چشم‌ها نیز دیده می‌شود.

مراحل رشد اندومتریوز از خفیف تا شدید

رشد اندومتریوز یک فرآیند تدریجی است که از شکل‌های خفیف آغاز شده و در صورت عدم تشخیص و درمان می‌تواند به مراحل شدید و پیچیده برسد. این بیماری با نفوذ بافت اندومتریال خارج از رحم، التهاب، چسبندگی و تشکیل کیست‌ها مشخص می‌شود و هر مرحله علائم و عوارض متفاوتی دارد.

مرحله خفیف

در این مرحله، بافت اندومتریال محدود به سطح اندام‌های لگنی است و معمولاً به عمق نفوذ نمی‌کند. درد اغلب خفیف است و خونریزی‌های غیرطبیعی یا اختلالات چرخه قاعدگی ممکن است کم‌اهمیت باشند. تشخیص در این مرحله نیاز به سونوگرافی یا لاپاراسکوپی دقیق دارد.

مرحله متوسط

در مرحله متوسط، بافت اندومتریال به عمق بیشتری نفوذ می‌کند و التهاب افزایش می‌یابد. تشکیل چسبندگی بین اندام‌ها شروع می‌شود و درد لگنی شدیدتر می‌شود. همچنین ممکن است کیست‌های کوچک تخمدانی شکل بگیرند که عملکرد طبیعی تخمدان را مختل کنند.

مرحله شدید

در اندومتریوز شدید، بافت اندومتریال گسترده شده و کیست‌های بزرگ تخمدانی یا کیست اندومتریوز ایجاد می‌شوند. چسبندگی‌های فراگیر باعث محدودیت حرکت اندام‌های لگنی و درد مزمن می‌شوند. در این مرحله، باروری تحت تأثیر قرار گرفته و گاهی نیاز به جراحی برای برداشتن کیست‌ها و بافت‌های آسیب‌دیده وجود دارد.

نقش اختلالات سیستم ایمنی در بروز کیست‌های آندومتریوز

امروزه نقش پاسخ مناسب ایمنی بدن در بروز کیست‌های آندومتریوزی مطرح شده است. به دلیل اینکه در نمونه‌های به دست آمده از جدار کیست‌های آندومتریوزی، تعداد زیادی از فاکتورهای سیستم ایمنی دیده می‌شود. مانند: اینترلوکین1 و اینترلوکین6 که ناشی از پاسخ نامناسب سیستم ایمنی بدن نسبت به جایگزین شدن بافت‌های آندومتریوزی می‌باشد.

امروزه محققان در پی این هستند که با استفاده از داروهای کنترل کننده سیستم ایمنی، پاسخ ایمنی مناسب بدن را تحریک بکنند. به این ترتیب می‌توانند با بروز کیست‌های آندومتریوزی و آندومتریوز مقابله کنند.

آلاینده‌ های محیطی:

به تازگی مشخص شده است که آلاینده‌های محیطی مانند هوای آلوده به مواد سربی در بروز آندومتریوز و تشکیل کیست‌های آندومتریوزی موثر است. این تئوری به تازگی مطرح شده است و قویا در حال مطالعه می‌باشد.

تشخیص آزمایشگاهی کیست اندومتریوز

در کیست اندومتریوز، کیست‌های پرشده از مواد جامد یا مخلوط جامد و مایع به آزمایش‌هایی دیگر برای تعیین سرطانی بودن کیست نیاز دارند. به همین دلیل آزمایش CA-125 در کنار مارکرهای دیگر برای تشخیص، درخواست می‌شود. در آندومتریوز و موارد دیگر خوش‌خیم مانند زمان قاعدگی، بارداری یا وجود عفونت‌های لگنی یا لیومیوم ممکن است این مارکر بالا گزارش شود. ضمن آن که طبیعی بودن آن، احتمال بدخیم بودن توده را کاملا رد نمی ‌کند و درواقع این مارکر در آندومتریوز نشانه میزان شدت بیماری و میزان پاسخ به درمان است.

آیا کیست آندومتریوز دفع می شود؟

کیست اندومتریوز یا آندومتریوما معمولاً به طور خودبه‌خودی دفع نمی‌شود و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. این کیست‌ها حاوی بافت و خون قدیمی هستند و در تخمدان رشد می‌کنند، بنابراین نمی‌توانند مانند کیست‌های ساده تخمدانی بدون درمان از بین بروند.

در برخی موارد، کیست‌های کوچک ممکن است با داروهای هورمونی و کنترل چرخه قاعدگی رشد آهسته‌تری داشته باشند و علائم کاهش یابد، اما این به معنای دفع کامل نیست. برای کیست‌های بزرگ یا دردناک، درمان‌های جراحی مانند لاپاراسکوپی معمولاً توصیه می‌شود تا کیست برداشته شده و احتمال عود کاهش یابد.

پیگیری منظم با سونوگرافی و معاینات پزشکی اهمیت دارد، زیرا عدم درمان می‌تواند منجر به درد مزمن، چسبندگی لگنی و مشکلات باروری شود. در مجموع، کیست اندومتریوز نیازمند مدیریت تخصصی است و خودبه‌خود از بین نمی‌رود.

درمان کیست اندومتریوز

درمان کیست شکلاتی یا کیست اندومتریوز به چندین عامل بستگی دارد: سن بیمار، علائم بیمار، آیا یک یا هر دو تخمدان تحت تاثیر قرار گرفته است، آیا بیمار قصد بچه دار شدن دارد یا خیر؟

اگر کیست کوچک است و علائمی ندارد، پزشک می‌تواند روش مراقبت و انتظار را توصیه کند. پزشکان همچنین ممکن است داروهایی را پیشنهاد کنند که مانع از تخمک گذاری شود مانند قرص ضد بارداری که می‌تواند به کنترل درد و کند شدن رشد کیست ها کمک کند اما نمی‌تواند آنها را درمان کند.

عمل جراحی سیستکتومی

پزشک ممکن است عمل جراحی “سیستکتومی” را برای حذف کیست اندومتریوز در شرایط زیر توصیه کند:

• کیست‌هایی که ممکن است سرطانی باشند
• کیست بسیار بزرگ باشد (کیست بزرگتر از 4 سانتیمتر)
• پریودها دردناک باشند
• نشانه‌های ناباروری وجود داشته باشد

اندومتریوما و سایر علایم آندومتریوما بعد از عمل ممکن است دوباره ظاهر شوند. بنابراین ممکن است در نهایت نیازمند چندین روش درمانی شود. گاهی اوقات پزشکان یک روش را به نام “اوفورکتومی” انجام می دهند که تخمدان را از بین می برد و می تواند علائم اندومتریوما را تسکین دهد. با این حال پزشکان این درمان را برای زنانی که امیدوارند باردار شوند توصیه نمی کنند.

حتما بخوانید: عوامل نازایی

درمان کیست‌های آندومتریوز در زنان دچار ناباروری

کیست‌های آندومتریوزی یکی از مهم‌ترین دلایل ناباروری در زنان است. در خانم‌هایی که با مشکل ناباروری مراجعه می‌کنند، یکی از مهم‌ترین بررسی‌هایی که انجام می‌شود، بررسی از نظر حضور آندومتریوز و یا کیست‌های آندومتریوزی است.

لاپاراسکوپی برای درمان و تشخیص

همانطور که قبلا نیز ذکر شد، مهم‌ترین راه تشخیص آندومتریوز لگن، انجام لاپاراسکوپی است. با انجام لاپاروسکوپی به طور همزمان تشخیص و درمان همزمان صورت می‌گیرد.

درگذشته هر بیماری که با مشکل ناباروری مراجعه می‌کرده و دچار کیست های آندومتریوزی بوده است. پیشنهاد لاپاراسکوپی به ایشان مطرح می‌شد. ولی امروزه به دلایلی که قبلا در قسمت‌های دیگر مقاله نیز به آن اشاره شده است، عوارض ناشی از آسیب به تخمدان در درمان جراجی کیست های آندومتریوزی بالا است.

از طرفی حضور کیست آندومتریوز به دلیل دارا بودن محتویات خاص سیستم ایمنی، باعث آسیب به فولیکول‌های سالم تخمدان می‌شود.

باتوجه به موضوعات ذکر شده، پزشک متخصص نازایی از طرفی میل زیادی به جراحی کیست های آندومتریوزی دارد. به دلیل اینکه کیست های حاوی ماده شکلاتی ممکن است برای فولیکول‌های اولیه تخمدان سمی باشد. از طرف دیگر نگران این موضوع است که ممکن است جراحی کیست‌های آندومتریوزی سبب آسیب به بافت طبیعی تخمدان شود.

تجویز اکثر پزشکان برای درمان کیست‌ آندومتریوز

در بین این دو سر طیف مطرح شده، روش برخورد پزشک با کیست های آندومتریوزی به این ترتیب می‌باشد:

در صورتی که بیمار دچار ناباروری و کیست های آندومتریوز به پزشک متخصص ناباروری مراجعه کنند. در ابتدا پزشک تست ذخیره تخمک یا آزمایش AMH که به صورت آزمایش است را در بیمار چک می‌کند.

در صورتی که میزان عدد AMH پایین باشد، یعنی ذخیره باروری تخمدان کم است. بنابراین پزشک از جراحی کیست‌های آندومتریوزی اجتناب می‌کند و سعی می‌کند با در پیش گرفتن روش آی وی اف ابتدا سلول‌های اولیه تخمدان را تحریک کند. سپس تخمک‌های رشد یافته را از بدن جدا می‌کند. در حقیقت سیکل درمانی آی وی اف را برای بیمار در نظر می‌گیرد.

علائم ترکیدن کیست اندومتریوز

ترکیدن کیست اندومتریوز یک وضعیت اورژانسی است که نیاز به توجه فوری پزشکی دارد.

• درد ناگهانی و شدید در ناحیه شکم یا لگن
• حساسیت و تورم در اطراف تخمدان آسیب‌دیده
• خونریزی داخلی که ممکن است منجر به ضعف و سرگیجه شود
• حالت تهوع یا استفراغ
• افزایش تکرر یا درد هنگام ادرار
• تب یا علائم عفونت در برخی موارد

تشخیص سریع و درمان مناسب اهمیت بالایی دارد تا از عوارض جدی مانند خونریزی شدید و آسیب به تخمدان جلوگیری شود. مراجعه فوری به پزشک توصیه می‌شود.

نقش آی وی اف در درمان کیست آندومتریوز

پس از انجام سیکل درمانی آی وی اف، وقتی که از ذخیره تخمدان مطمئن شدیم، به این ترتیب که تعدادی مناسب تخمک از بدن بیمار خارج می‌کنیم. سپس در سیستم جنین‌شناسی نگهداری می‌کنیم. تخمک‌ها را می‌توان به صورت تنها (فریزشده) و یا به صورت لقاح داده شده با اسپرم (جنین فریز شده) در آزمایشگاه جنین شناسی نگهداری کرد.

پس از خروج تعداد کافی جنین یا تخمک و نگهداری در آزمایشگاه آی وی اف، برای جلوگیری از اثرات سمی کیست های آندومتریوزی روی باروری، بهتر است عمل لاپاراسکوپی انجام شود. کیست آندومتریوزی خارج شود. همچنین نقاط چسبندگی و درگیر آندومتریوز لگن به طور کامل درمان شود. سپس بعداز حذف کامل آندومتریوز طی سیکل‌های درمانی آتی جنین فریز شده از فریز باز شده و به داخل رحم مادر دچار آندومتریوز منتقل می‌شود.

حتما بخوانید: آی وی اف Ivf چیست؟ هر آنچه باید درباره ای وی اف بدانید

در بعضی از موارد ممکن است اتفاق بیفتد که پزشک مجبور شود از ابتدا کیست آندومتریوزی را جراحی کند. وقتی کیست آندومتریوز آنقدر بزرگ باشد که انجام عمل آی وی اف و دسترسی به فولیکول‌های تخمدان غیرقابل اجتناب باشد، در این صورت پزشک به روش‌های مختلف که شامل لاپاراسکوپی و تخلیه کیست آندومتریوزی و شستشوی حفره کیست با الکل، مجبور به کنترل کیست آندومتریوز است.

بعداز اینکه جراحی کیست های آندومتریوزی انجام شد بیمار در سیکل درمانی آی وی اف قرار خواهد گرفت. به دلیل آسیب به نسج طبیعی تخمدان و کاهش میزان ذخیره تخمدان، تصمیم‌گیری در مورد جراحی یا عدم جراحی کیست های آندومتریوزی برای بیمار بسیار حائز اهمیت و مهم است. همچنین آینده‌ی باروری او را تحت کنترل قرار می‌دهد.

کیست آندومتریوز همیشه دلیل بر ناباروری نیست

گاهی ممکن است بیمارانی با مشکل کیست آندومتریوزی به ما مراجعه کنند که هیچ وقت سعی بر حامله شدن نداشته‌اند. به محض دیدن کیست آندومتریوز نمی‌توان به بیمار گفت که حتما دارای ناباروری است. بنابراین تست‌های معمولی باروری را برای بیمار انجام می‌دهیم و ایشان را ترغیب به اقدام بارداری می‌کنیم. اگر بعد از مدت کوتاهی باروری برای ایشان اتفاق نیافتاد، آنگاه به بررسی کیست های آندومتریوزی و بررسی سایر علل ناباروری در بیمار ادامه می‌دهیم.

به دلیل احتمال آسیب به نسج تخمدان در جراحی‌های کیست آندومتریوزی در دختران مجرد سعی می‌کنیم حدالامکان از انجام جراحی کیست خودداری کنیم. همچنین با درمان دارویی برای بیمار بهبودی حاصل می‌کنیم. بیمار را تحت کنترل و دقت‌نظر دقیق و کوتاه مدت قرار دهیم.

فریز تخمک و جنین در افراد دارای کیست آندومتریوز

فریز تخمک و جنین در افراد مبتلا به کیست آندومتریوز (اندومتریوما) به‌عنوان یکی از روش‌های مؤثر حفظ باروری توصیه می‌شود، زیرا آندومتریوز می‌تواند به‌تدریج باعث کاهش ذخیره تخمدان و افت کیفیت تخمک‌ها شود. در این افراد، به‌ویژه پیش از جراحی تخمدان یا در مواردی که احتمال پیشرفت بیماری وجود دارد، انجماد تخمک یا جنین این امکان را فراهم می‌کند که شانس بارداری در آینده حفظ شود. انتخاب بین فریز تخمک یا جنین به شرایط فردی، سن، وضعیت تأهل و نظر پزشک متخصص بستگی دارد و معمولاً پس از ارزیابی دقیق ذخیره تخمدان و شدت بیماری انجام می‌شود.

انجام مجدد جراحی کیست آندومتریوز

انجام مجدد جراحی کیست آندومتریوز موضوع بسیار مهمی است که در طب زنان به آن پرداخته می‌شود. چه بسا بیمارانی که یکبار تحت جراحی کیست‌های آندومتریوز قرار گرفته‌اند و به دلیل عدم مصرف داروهای مناسب، مجددا دچار عود کیست های آندومتریوزی شدند.

در این موارد به بیمار اکیدا توصیه می‌کنیم تا حدالامکان به کمک پزشک از درمان‌های دارویی استفاده کنند. همچنین تا جایی که می‌توان برای بیمار تصمیم‌گیری کرد بهتر است از انجام جراحی مجدد کیست به دلیل احتمال آسیب شدید به تخمدان خودداری شود.

جراحی کیست‌های آندومتریوز بسیار مهم است. گاهی به نفع بافت‌های اولیه تخمدان مجبور می‌شویم حتی قسمت کمی از کیست را داخل تخمدان باقی بگذاریم. چون در این موارد حفظ سلامتی تخمدان و فولیکول‌های اولیه تخمدان برای بیمار بسیار مهم است. گاهی دیده شده در مواردی که کیست‌های آندومتریوزی دارای دیواره بسیار ضخیم هستند با برداشته شدن کیست آندومتریوزی بیمار دچار یائسگی و از بین رفتن نسج کامل تخمدان می‌شود.

بنابراین درصد برداشته شدن کیست‌های آندومتریوز و جدار کیست‌های آندومتریوز و سلامت تخمدان باید به شدت مدنظر قرار گیرد و پزشکان متخصص نازایی در این موارد بسیار به دقت و به دیده‌ی ترحم به تخمدان می‌نگرند. پزشکان بیشتر سعی دارند که نسج سالم و مفید تخمدان را نگهداری کنند.

ضرورت فریز تخمک یا جنین برای افراد با سابقه جراحی کیست آندومتریوز

تاثیر درمان دارویی بر کیست‌های آندومتریوز

کیست‌های آندومتریوز احتمال عود بسیار زیاد دارند. بدون درمان دارویی بعد از جراحی لاپاراسکوپی کیست آندومتریوز احتمال عود بیماری تا 50 درصد می‌باشد. بنابراین به بیمار توصیه می‌کنیم که با انجام جراحی کیست‌های آندومتریوزی حتما تحت نظر باشند و تمام مدت تحت درمان دارویی باشند تا اینکه از عود مجدد کیست‌های آندومتریوزی جلوگیری شود. به دلیلی که گفته شد جراحی‌های کیست‌های آندومتریوزی سبب آسیب شدید به نسج طبیعی تخمدان می‌شود.

روش جراحی اسکلوروتراپی مختص کسانی است که دچار عودکننده آندومتریوز هستند. همچنین این افراد در گذشته جراحی برداشته شدن جدار کیست آندومتریوز توسط لاپاراسکوپی را داشته‌اند. که نوعی انجام عمل جراحی  است. در این موارد از این نوع عمل جراحی، کیست آندومتریوزی به صورت واژینال تخلیه می‌شود. حفره داخلی کیست با آنتی بیوتیک و محلول الکل شستشو می‌شود.

استفاده از آنتی بیوتیک و محلول الکل در داخل دیواره کیست، منجربه چروک شدن و جمع شدن دیواره داخلی کیست می‌شود. همچنین امکان انجام عمل تخمک‌گیری و آی وی اف را در مواردی که کیست‌های بزرگ لگنی مانع انجام این عمل می‌شوند را امکان‌پذیر می‌کند.

کلام آخر

قبل از شروع درمان تمام گزینه ها و نگرانی های خود را از طریق مشاوره با ما در میان بگذارید. جهت دستیابی به اطلاعات تماس دکتر سروی اینجا کلیک کنید.

 

جهت مشاوره و کسب اطلاعات بیشتر با ما در تماس باشید.

اینستاگرام دکتر سروی