سونوهیستروگرافی یک روش تصویربرداری تخصصی و کمتهاجمی برای بررسی دقیق حفره رحم است که با کمک سونوگرافی و تزریق مقدار کمی مایع استریل انجام میشود. این مایع باعث شده دیوارههای داخلی رحم بهطور واضحتر دیده شوند و پزشک بتواند مشکلاتی مانند پولیپ، فیبروم، چسبندگی یا ناهنجاریهای ساختاری را بهتر تشخیص دهد.
این روش معمولاً برای بررسی علت ناباروری، خونریزیهای غیرطبیعی یا ارزیابی پیش از درمانهای زنان استفاده میشود. سونوهیستروگرافی سریع، نسبتاً بدون درد و بسیار دقیق است و نقش مهمی در تصمیمگیریهای درمانی و حفظ سلامت باروری زنان ایفا میکند.
حتما بخوانید: پولیپ رحم از نشانه ها تا تشخیص و درمان
دلایل انجام سونوهیستروگرافی
سونوهیستروگرافی (تزریق سرم داخل رحم همراه با سونوگرافی) یکی از روشهای دقیق بررسی حفره رحم است که معمولاً وقتی پزشک نیاز دارد نمای واضحتری از داخل رحم ببیند درخواست میشود. این روش نسبت به سونوگرافی معمولی جزئیات بیشتری از دیواره داخلی رحم و هرگونه ضایعه احتمالی نشان میدهد.
- بررسی علت خونریزیهای غیرطبیعی رحم: یکی از مهمترین دلایل انجام سونوهیستروگرافی، تشخیص علت خونریزیهای شدید، طولانی یا نامنظم قاعدگی است. این روش کمک میکند پزشک ببیند آیا پولیپ، فیبروم، ضخیم شدن غیرعادی آندومتر یا ناهنجاری ساختاری داخل رحم وجود دارد یا خیر.
- تشخیص پولیپهای رحمی: پولیپها تودههای کوچک و معمولاً خوشخیم هستند که از دیواره داخلی رحم رشد میکنند و میتوانند باعث خونریزی نامنظم یا ناباروری شوند. سونوهیستروگرافی با باز کردن فضای داخل رحم توسط مایع، مرز پولیپ را بهخوبی مشخص میکند و اندازه و محل دقیق آن را نشان میدهد.
- بررسی فیبرومهای داخل حفره رحم: فیبرومها تودههای عضلانی خوشخیم رحم هستند که اگر به داخل حفره رحم برجسته شوند، میتوانند باعث درد، خونریزی شدید یا مشکلات باروری شوند. سونوهیستروگرافی کمک میکند مشخص شود فیبروم دقیقاً چه اندازهای دارد و چه مقدار از آن وارد فضای رحم شده است.
- ارزیابی ناباروری: در بررسی علت ناباروری، سلامت حفره رحم نقش بسیار مهمی دارد. سونوهیستروگرافی میتواند ناهنجاریهایی مانند چسبندگی داخل رحم، پولیپ، فیبروم یا ناهنجاریهای مادرزادی رحم را آشکار کند.
- بررسی چسبندگیهای داخل رحم: چسبندگی یا بافت اسکار داخل رحم ممکن است بعد از جراحی، عفونت یا کورتاژ ایجاد شود و میتواند باعث کاهش خونریزی قاعدگی یا ناباروری گردد. در سونوهیستروگرافی این چسبندگیها به صورت نواحی نامنظم یا محدودکننده فضای رحم دیده میشوند.
- بررسی ضخامت و سلامت آندومتر: در برخی شرایط مانند خونریزی پس از یائسگی یا مشکوک بودن به تغییرات آندومتر، پزشک نیاز دارد سطح داخلی رحم را با دقت بیشتری بررسی کند. سونوهیستروگرافی امکان مشاهده یکنواختی یا ناهمگنی پوشش داخلی رحم را فراهم میکند و در تشخیص زودهنگام برخی بیماریها نقش مهمی دارد.
- ارزیابی شکل و ناهنجاریهای مادرزادی رحم: برخی زنان به طور مادرزادی شکل غیرطبیعی رحم دارند که میتواند در باروری یا بارداری مشکل ایجاد کند. سونوهیستروگرافی ساختار داخلی رحم را با جزئیات نشان میدهد و به تشخیص دقیق این ناهنجاریها کمک میکند.
سونوهیستروگرافی یک روش ساده، کمتهاجمی و بسیار دقیق برای بررسی مشکلات داخل رحم است که در تشخیص علت بسیاری از اختلالات زنان نقش کلیدی دارد. انجام این بررسی به پزشک کمک میکند درمان هدفمندتری انتخاب کند و مسیر سلامت باروری با اطمینان بیشتری طی شود.
حتما بخوانید: میوم رحم (فیبروم رحم) چیست و چگونه درمان میشود؟
بیماریهای قابل تشخیص با سونوهیستروگرافی
سونوهیستروگرافی (SIS) برای بررسی علل خونریزی غیرطبیعی، ناباروری، سقطهای مکرر و مشکلات ساختاری رحم کاربرد زیادی دارد. در ادامه مهمترین بیماریها و اختلالاتی که با این روش قابل تشخیصاند را میخوانید:
پولیپهای آندومتر
پولیپها تودههای نرم و معمولاً خوشخیمی هستند که از دیواره داخلی رحم رشد میکنند. سونوهیستروگرافی بهخوبی شکل، اندازه و محل دقیق پولیپ را نشان میدهد و کمک میکند آن را از ضخیمشدگی ساده آندومتر تشخیص دهند. این ضایعات میتوانند باعث خونریزیهای نامنظم یا ناباروری شوند و تشخیص دقیق آنها در انتخاب درمان (پیگیری یا برداشتن) بسیار مهم است.
فیبرومهای زیرمخاطی
فیبرومها تودههای عضلانی خوشخیم رحماند که اگر به سمت حفره رحم رشد کرده (زیرمخاطی)، ممکن است خونریزی شدید قاعدگی، درد یا اختلال در لانهگزینی ایجاد کنند. در سونوهیستروگرافی، برجستگی فیبروم در داخل حفره رحم بهصورت واضح دیده میشود و میزان درگیری حفره برای تصمیمگیری درمانی (دارویی یا جراحی) مشخص میگردد.
چسبندگیهای داخل رحمی (سندرم آشرمن)
چسبندگیها نوارهای بافتیاند که پس از عفونت، کورتاژ یا جراحیهای رحمی ایجاد میشوند و میتوانند فضای طبیعی رحم را تغییر دهند. با تزریق مایع در SIS، نواحی که بهخوبی باز نمیشوند یا خطوط غیرطبیعی دارند، مشخص میگردند. این اختلال میتواند علت قاعدگی کم، ناباروری یا سقطهای مکرر باشد.
ناهنجاریهای مادرزادی رحم
اختلالاتی مانند رحم دوشاخ، سپتوم رحم (تیغه داخل رحم) یا تغییرات شکل حفره رحم از بدو تولد وجود دارند. سونوهیستروگرافی مرزبندی حفره و وجود تیغهها را دقیق نشان میدهد و در افتراق انواع ناهنجاریها کمککننده است. تشخیص درست این موارد برای برنامهریزی درمان و بهبود شانس بارداری اهمیت دارد.
ضخیمشدگی غیرطبیعی آندومتر
در برخی زنان، دیواره داخلی رحم بیش از حد ضخیم میشود که میتواند ناشی از تغییرات هورمونی، هیپرپلازی یا عوامل دیگر باشد. سونوهیستروگرافی با ایجاد کنتراست بین مایع و دیواره، الگوی ضخیمشدگی را دقیقتر نشان میدهد و به پزشک کمک میکند موارد نیازمند نمونهبرداری را تشخیص دهد.
تودهها و ضایعات داخل حفره رحم
علاوه بر پولیپ و فیبروم، گاهی ضایعات دیگری مانند بقایای بارداری، تودههای نادر یا ناهنجاریهای موضعی دیده میشوند. SIS بهدلیل تفکیک بهتر ساختارها، ماهیت داخلحفرهای بودن این ضایعات را مشخص کرده و مسیر بررسیهای بعدی را روشن میکند.
بررسی علل ناباروری و سقط مکرر
اگرچه ناباروری یک «بیماری واحد» نیست، اما سونوهیستروگرافی در کشف عوامل ساختاری مؤثر بر لانهگزینی جنین نقش مهمی دارد؛ از جمله پولیپها، فیبرومهای زیرمخاطی، چسبندگیها و ناهنجاریهای شکل رحم. با شناسایی این موانع، امکان انتخاب درمان هدفمند فراهم میشود.
حتما بخوانید: هیستروسکوپی چیست و عمل آن برای چه انجام می شود؟
مراحل انجام سونوهیستروگرافی
آگاهی از مراحل انجام سونوهیستروگرافی (SIS) به بیمار کمک میکند آمادگی کامل داشته باشد.
- آمادهسازی قبل از انجام: پیش از شروع، پزشک زمان مناسب انجام آزمایش را تعیین میکند (معمولاً چند روز پس از پایان قاعدگی). در این مرحله ممکن است از بیمار خواسته شود مثانه خود را تخلیه کند و روی تخت معاینه در وضعیت مخصوص قرار بگیرد. گاهی برای کاهش احتمال عفونت یا درد خفیف، داروهای خاصی تجویز میشود.
- انجام سونوگرافی اولیه واژینال: ابتدا یک سونوگرافی واژینال معمولی انجام میشود تا پزشک وضعیت کلی رحم و تخمدانها را بررسی کند. این بررسی پایه به متخصص کمک میکند پیش از تزریق مایع، شکل طبیعی رحم و ضخامت آندومتر را ببیند و هرگونه یافته اولیه را ثبت کند.
- قرار دادن کاتتر داخل رحم: در ادامه، یک اسپکولوم (وسیلهای مشابه معاینه معمول زنان) در واژن قرار داده تا دهانه رحم دیده شود. سپس یک لوله بسیار نازک و انعطافپذیر (کاتتر) از طریق دهانه رحم وارد حفره رحم میشود. این مرحله ممکن است کمی احساس فشار یا گرفتگی خفیف ایجاد کند، اما معمولاً قابل تحمل است و سریع انجام خواهد شد.
- تزریق مایع استریل: پس از قرارگیری کاتتر، مقدار کمی محلول نمکی استریل به داخل رحم تزریق میشود. این مایع دیوارههای رحم را از هم جدا میکند تا فضای داخلی رحم در سونوگرافی واضحتر دیده شود. تزریق مایع بخش کلیدی سونوهیستروگرافی است زیرا امکان مشاهده دقیق ناهنجاریهای داخل رحم را فراهم میکند.
- تصویربرداری همزمان با سونوگرافی: در حالی که مایع داخل رحم وجود دارد، پروب سونوگرافی واژینال مجدداً استفاده میشود و تصاویر دقیق از حفره رحم ثبت میگردد. پزشک در این مرحله به دنبال پولیپ، فیبروم، چسبندگی یا تغییرات غیرطبیعی در آندومتر میگردد.
- پایان آزمایش و مراقبتهای بعد: پس از تکمیل تصویربرداری، کاتتر و ابزارها خارج میشوند و بیمار میتواند بهتدریج فعالیتهای عادی خود را از سر بگیرد. مقدار کمی خروج مایع یا لکهبینی خفیف رخ میدهد که طبیعی است. پزشک معمولاً توصیههای سادهای برای پیشگیری از عفونت یا کاهش ناراحتی احتمالی ارائه میدهد.
دقت داشته باشید که انجام سونوهیستروگرافی توسط متخصص مجرب باعث میشود این فرآیند با حداقل ناراحتی و حداکثر دقت انجام شود.
اقدامات قبل سونوهیستروگرافی
پیش از انجام سونوهیستروگرافی، معمولاً توصیه میشود این بررسی در فاصله کوتاهی پس از پایان قاعدگی و پیش از تخمکگذاری انجام شود تا دید بهتری از حفره رحم به دست آید و احتمال بارداری وجود نداشته باشد. بهتر است از ۲۴ ساعت قبل رابطه جنسی محافظتنشده نداشته باشید. در صورت ابتلا به عفونت لگنی، تب، ترشحات غیرطبیعی یا احتمال بارداری حتماً پزشک را مطلع کنید. گاهی پزشک برای کاهش احتمال عفونت، مصرف آنتیبیوتیک یا یک مسکن ساده قبل از انجام کار را توصیه میکند.
در روز انجام سونو، مثانه معمولاً باید خالی باشد و بهتر است یک نوار بهداشتی همراه داشته باشید، زیرا پس از تزریق مایع ممکن است کمی ترشح یا لکهبینی ایجاد شود. پوشیدن لباس راحت و همراه داشتن نتایج سونوگرافیها یا آزمایشهای قبلی به روند بررسی کمک میکند. آرامش و آگاهی از مراحل انجام کار باعث میشود تجربهای سادهتر و بدون استرس داشته باشید، چون این روش معمولاً سریع، سرپایی و با ناراحتی خفیف انجام میشود.
مزایای انجام سونوهیستروگرافی
در ادامه به بررسی مزایای انجام سونوهیستروگرافی میپردازیم.
تشخیص دقیق ناهنجاریهای داخل رحم
یکی از مهمترین مزایای سونوهیستروگرافی، افزایش دقت در مشاهده ساختار داخلی رحم است. با پر شدن حفره رحم از مایع، دیوارهها از هم فاصله میگیرند و پزشک میتواند پولیپها، فیبرومهای کوچک، چسبندگیها یا ناهنجاریهای مادرزادی را با وضوح بیشتری ببیند. این وضوح بالا باعث میشود مشکلاتی که در سونوگرافی معمولی قابل مشاهده نیستند، بهراحتی تشخیص داده شوند و از تشخیصهای اشتباه جلوگیری شود.
کمک مؤثر به بررسی علل ناباروری
در ارزیابی ناباروری، بررسی شکل و سلامت حفره رحم اهمیت زیادی دارد. سونوهیستروگرافی به پزشک کمک میکند وجود موانع فیزیکی مانند چسبندگیها یا تودهها را که ممکن است مانع لانهگزینی جنین شوند، شناسایی کند. این اطلاعات برای برنامهریزی درمانهای باروری بسیار حیاتی بوده و میتواند مسیر درمان را هدفمندتر و سریعتر کند.
جایگزین کمتهاجمی برای روشهای تشخیصی تهاجمیتر
در بسیاری از موارد، این روش میتواند جایگزین مناسبی برای روشهای تهاجمیتر مانند برخی بررسیهای جراحی باشد. سونوهیستروگرافی بدون نیاز به برش جراحی، بیهوشی عمومی یا بستری شدن انجام میشود. همین موضوع باعث کاهش استرس بیمار، کوتاهتر شدن زمان انجام بررسی و پایین آمدن خطر عوارض احتمالی خواهد شد.
بررسی دقیق علت خونریزیهای غیرطبیعی رحمی
برای افرادی که خونریزیهای غیرطبیعی یا نامنظم دارند، این روش ابزار تشخیصی بسیار ارزشمندی است. سونوهیستروگرافی میتواند منبع خونریزی مانند ضخیمشدن غیرطبیعی آندومتر، پولیپ یا فیبروم را مشخص کند. تشخیص دقیق علت خونریزی به پزشک کمک میکند درمان مناسب و هدفمند انتخاب کند و از درمانهای غیرضروری جلوگیری شود.
سرعت بالا و دوره نقاهت بسیار کوتاه
این روش معمولاً در مدت زمان کوتاهی انجام میشود و اغلب نیاز به استراحت طولانی ندارد. بیشتر افراد میتوانند بلافاصله پس از انجام آن به فعالیتهای روزمره بازگردند. همین ویژگی باعث شده سونوهیستروگرافی گزینهای راحت و قابلتحمل برای بسیاری از بیماران باشد.
هزینه مناسب نسبت به دقت تشخیصی بالا
در مقایسه با برخی روشهای پیشرفته تصویربرداری یا بررسیهای جراحی، سونوهیستروگرافی هزینه کمتری دارد اما اطلاعات تشخیصی بسیار دقیقی ارائه میدهد. این ترکیبِ مقرونبهصرفه بودن و دقت بالا، آن را به انتخابی منطقی برای پزشکان و بیماران تبدیل کرده است.
سخن پایانی
سونوهیستروگرافی روشی دقیق، کمتهاجمی و بسیار کمککننده برای تشخیص مشکلات داخل رحم است. این روش با فراهم کردن تصویری شفافتر از ساختار داخلی رحم، به پزشک کمک میکند علت بسیاری از اختلالات زنان را سریعتر و مطمئنتر شناسایی کند. آگاهی از این روش و انجام آن در زمان مناسب میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت باروری و پیشگیری از عوارض جدیتر داشته باشد. تشخیص زودهنگام، همیشه بهترین قدم برای درمان مؤثر و آرامش خاطر بیماران است. برای مشاوره تخصصی به سایت دکتر سروی مراجعه کنید.
