هیدروسالپنکس به معنی تورم لوله های رحمی و تجمع مایع داخل آنها گفته می شود. لوله های فالوپ یا لوله های رحمی واسطه رسیدن سلول اسپرم و تخمک و همچنین انتقال جنین لقاح یافته به داخل رحم می باشند.
زنان مبتلا به هیدروسالپنکس ممکن هست کاملا بدون علامت باشند و یا از دردهای مبهم زیر شکم و ترشحات واژینال مقاوم به درمان رنج ببرند. مهمترین علت ایجاد هیدروسالپنکس شامل عفونت های قدیمی لگن، سل لگنی، اندومتریوز و جراحی های لگن هستند. ایجاد هیدروسالپنکس سبب بروز مشکلات جدی در باروری زنان می شود.
بررسی علائم و نشانه های هیدروسالپنکس
هیدروسالپنکس در بیشتر زنان هیچ نشانه آزاردهنده ای ندارد و در بررسی های علل ناباروری پزشک از طریق عکس رنگی رحم متوجه وجود این ضایعه می شود. در زنان علامتدار این علائم شامل دردهای مزمن لگن و ترشحات چرکی واژن که به سختی به درمانهای آنتی بیوتیک پاسخ می دهد.
آشنایی با راه های تشخیص هیدروسالپنکس
سونوگرافی واژینال
در سونوگرافی واژینال تورم و بزرگ شدن لوله های فالوپ قابل دیدن هست ولی این روش در تشخیص بیماری حدود چهل درصد ارزش دارد.
عکس رنگی رحم یا هیستروسالپینگوگرافی
در این روش ابتدا ماده حاجب از طریق دهانه رحم به داخل رحم تزریق می شود. همزمان با اشعه ایکس از لگن بیمار عکس برداری می شود. این گرافی شایعترین روش تشخیص هیدروسالپنکس می باشد.
لاپاراسکوپی
در این روش از طریق ایجاد برش های بسیار کوچک بر روی شکم و از طریق جایگذاری تروکار و استفاده از سیستم تصویر تمام پاتولوژی های شکم و لگن به صورت مستقیم شناسایی می شود. درمان و جراحی های لازم بر روی لوله های آسیب دیده نیز از طریق لاپاراسکوپی قابل انجام است.
حتما بخوانید:جراحی لاپاراسکوپی چیست و چه کاربردهایی دارد؟
چه عواملی سبب بروز هیدروسالپنکس می شود؟
- سابقه جراحی های لگن مانند کیست تخمدان
- جراحی های شکم مثل اپاندکتومی
- سابقه حاملگی خارج رحم
- اندومتریوز
- عفونت های مقاربتی
- بیماری های التهابی مزمن لگن
تأثیر هیدروسالپنکس بر باروری
هیدروسالپنکس که به تجمع مایع در لولهٔ فالوپ بر اثر انسداد گفته میشود، میتواند تأثیر قابلتوجهی بر باروری بگذارد. این وضعیت نهتنها از رسیدن اسپرم به تخمک جلوگیری میکند، بلکه وجود مایع عفونی و سمی داخل لوله ممکن است بر کیفیت تخمک، محیط رحم و حتی موفقیت درمانهای کمکی مانند IVF اثر منفی بگذارد.
در برخی موارد، مایع موجود در لوله به داخل رحم نشت کرده و از لانهگزینی جنین جلوگیری میکند. به همین دلیل، تشخیص و درمان بهموقع هیدروسالپنکس اعم از جراحی، بستن لوله یا برداشتن لوله آسیبدیده میتواند شانس بارداری را بهطور چشمگیری بهبود دهد.
امکان بارداری با بسته بودن یک لوله
هیدروسالپنکس به حالتی گفته میشود که یکی از لولههای فالوپ به دلیل التهاب، عفونت یا چسبندگی بسته شده و داخل آن با مایع جمع شده پر میشود. وقتی فقط یک لوله بسته باشد، امکان بارداری همچنان وجود دارد؛ زیرا لوله سالم میتواند وظیفه انتقال تخمک را انجام دهد. با این حال، وجود هیدروسالپنکس احتمال باروری را کاهش میدهد و حتی گاهی روی نتیجه IVF هم اثر منفی میگذارد.
درمان هیدروسالپنکس بسته به شدت و شرایط بیمار متفاوت است. در موارد خفیف، درمان دارویی ضدالتهاب و آنتیبیوتیک میتواند کمککننده باشد. اما در موارد شدیدتر معمولاً از جراحی لاپاراسکوپی برای ترمیم یا برداشتن لوله آسیبدیده استفاده میشود. اگر بیمار قصد بارداری از طریق IVF داشته باشد، معمولاً تخلیه یا برداشتن لوله برای افزایش شانس موفقیت توصیه خواهد شد.
IVF بعد از درمان هیدروسالپنکس
پس از درمان هیدروسالپنکس، انجام IVF معمولاً با شانس موفقیت بالاتری همراه میشود. هیدروسالپنکس به دلیل وجود مایع در لوله فالوپ میتواند محیط رحم را تحتتأثیر قرار دهد و مانع لانهگزینی جنین شود. به همین دلیل، بسیاری از پزشکان قبل از شروع IVF توصیه به جراحی بستن یا برداشت لوله آسیبدیده میکنند تا شرایط برای لانهگزینی بهتر و پایدارتر شود.
بعد از برطرف شدن هیدروسالپنکس، روند IVF مشابه حالت معمول ادامه پیدا میکند: تحریک تخمدان، برداشت تخمک، لقاح آزمایشگاهی و انتقال جنین. درمان هیدروسالپنکس معمولاً باعث افزایش درصد موفقیت IVF و کاهش احتمال سقط میشود. با این حال، زمان دقیق شروع IVF پس از جراحی بسته به نظر پزشک، نوع درمان و وضعیت بدن فرد متفاوت است و معمولاً بین یک تا سه ماه بعد توصیه میشود.
عوامل خطر هیدروسالپنکس
هیدروسالپنکس به معنای تجمع مایع در لولهی فالوپ بهدلیل انسداد آن است. این وضعیت معمولاً با ناباروری، درد لگنی و مشکلات التهابی همراه بوده و شناخت عوامل خطر میتواند نقش مهمی در پیشگیری و درمان بهموقع داشته باشد. در ادامه مهمترین عوامل خطر را بهصورت کامل و قابلفهم توضیح دادهایم:
عفونتهای لگنی (PID)
عفونتهای لگنی از مهمترین عوامل ایجاد هیدروسالپنکس هستند، زیرا با ایجاد التهاب و چسبندگی در لولههای فالوپ باعث انسداد مسیر طبیعی تخمک میشوند. عفونتهایی مانند کلامیدیا یا گنوره اغلب بدون علامت باقی میمانند و همین موضوع ممکن است آسیبهای شدید و ماندگار ایجاد کند. وقتی لوله ملتهب و متورم میشود، مایع در آن تجمع یافته و بهمرور هیدروسالپنکس شکل میگیرد.
بیماریهای مقاربتی (STD)
برخی بیماریهای مقاربتی، مانند کلامیدیا و گنوره، مستقیماً باعث التهاب و صدمه به بافت لولههای فالوپ میشوند. این عفونتها در صورت عدم درمان به موقع میتوانند موجب ایجاد زخم، چسبندگی و بسته شدن لولهها گردند. هرچه سابقه بیماریهای مقاربتی بیشتر یا درمان دیرتر انجام شود، احتمال بروز هیدروسالپنکس نیز افزایش مییابد.
جراحیهای لگنی یا شکمی
عملهای جراحی در ناحیه لگن و شکم از جمله جراحی کیست تخمدان، آپاندیسیت، میومکتومی یا جراحیهای مربوط به دستگاه تناسلی ممکن است به ایجاد چسبندگی یا بافت اسکار در اطراف لولههای فالوپ منجر شوند. این چسبندگیها مسیر لوله را تنگ یا مسدود کرده و باعث تجمع مایع در داخل آن میشوند. حتی کوچکترین آسیب در جراحیها میتواند احتمال هیدروسالپنکس را افزایش دهد.
آندومتریوز
در آندومتریوز، بافت مشابه با آندومتر رحم خارج از آن رشد میکند و میتواند اطراف لولههای فالوپ را درگیر کند. این بافت اضافی سبب التهاب مزمن، چسبندگیهای شدید و در نهایت انسداد لولهها میشود. هنگامی که لوله بسته شود، مایع داخل آن محبوس مانده و هیدروسالپنکس ایجاد میگردد. زنان مبتلا به آندومتریوز بیش از دیگران در معرض این مشکل هستند.
سابقه حاملگی خارجرحمی
حاملگی خارجرحمی، بهویژه آنهایی که در لولههای فالوپ رخ میدهند، ممکن است به دیواره و بافت داخلی لوله آسیب برسانند. این آسیبها گاهی به تشکیل بافت اسکار یا چسبندگی منجر میشود که مسیر طبیعی لوله را انسداد میدهد. در نتیجه تجمع مایع در این ناحیه ممکن است هیدروسالپنکس ایجاد کند. احتمال این وضعیت در افرادی که بارها حاملگی خارجرحمی داشتهاند بیشتر است.
سقطهای عفونی یا عفونتهای پس از زایمان
در برخی موارد، عفونتهایی که پس از زایمان، پس از سقط یا در اثر باقی ماندن بافتهای جفت ایجاد میشوند میتوانند به لولههای فالوپ گسترش یافته و باعث التهاب شدید شوند. این التهاب به مرور چسبندگی و انسداد ایجاد کرده و در نهایت منجر به هیدروسالپنکس میگردد. این نوع عفونتها اگر سریع درمان نشوند آسیب طولانیمدت برجای میگذارند.
شناخت و مدیریت عوامل خطر هیدروسالپنکس میتواند از بروز مشکلات بعدی، مانند ناباروری و دردهای مزمن لگنی، جلوگیری کند. توجه به علائم، انجام معاینات دورهای و درمان بهموقع عفونتها نقش بسیار مهمی در پیشگیری از این مشکل دارند.
عوارض چسبندگی لوله رحم
چسبندگی لولههای رحم یا هیدروسالپنکس یکی از مشکلات شایع در ناباروری زنان است که معمولاً بدون علامت شروع میشود اما با گذشت زمان میتواند سلامت باروری و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد. شناخت دقیق این عارضه و پیامدهای آن کمک میکند تا درمان مؤثر و بهموقع انتخاب شود.
- ناباروری یا کاهش شدید شانس بارداری: چسبندگی و انسداد لوله رحم مانع از عبور اسپرم به سمت تخمک یا حرکت تخمک بارورشده بهطرف رحم میشود. در نتیجه، چرخه طبیعی باروری مختل شده و احتمال بارداری طبیعی بهطور چشمگیری کاهش مییابد. حتی اگر زن تخمکگذاری طبیعی داشته باشد، بسته بودن مسیر لوله باعث میشود لقاح ممکن نباشد و این یکی از اصلیترین عوارض هیدروسالپنکس است.
- افزایش احتمال حاملگی خارج از رحم: وقتی لولهها دچار چسبندگی یا تورم میشوند، انتقال جنین یا تخمک بارورشده به تأخیر میافتد. در این شرایط احتمال دارد جنین پیش از رسیدن به رحم، در لوله فالوپ لانهگزینی کند و حاملگی خارجرحمی رخ دهد. این وضعیت خطرناک است و ممکن است منجر به پارگی لوله و خونریزی داخلی شود و نیاز به درمان فوری دارد.
- دردهای لگنی مزمن: مایع تجمعیافته در لوله و التهاب ناشی از چسبندگیها میتواند موجب دردهای مبهم و طولانیمدت در ناحیۀ لگن، زیر شکم یا کمر شود. این دردها معمولاً با فعالیت بدنی، نزدیکی یا دوران قاعدگی تشدید میشوند و کیفیت زندگی فرد را کاهش میدهند. گاهی شدت درد بهگونهای است که فرد بهطور مداوم احساس سنگینی و فشار در ناحیۀ لگنی دارد.
- ایجاد ترشحات غیرطبیعی و عفونتهای مکرر: انسداد لوله و تجمع مایع میتواند باعث تحریک بافتهای مجاور و ایجاد ترشحات واژینال غیرطبیعی شود. علاوه بر این، وجود مایع آلوده یا کهنه در لوله زمینهساز عفونتهای مکرر لگنی (PID) میشود که اگر کنترل نشوند، آسیب بیشتری به دستگاه تناسلی وارد کرده و شدت چسبندگیها را افزایش میدهند.
- کاهش شانس موفقیت IVF: در بیماران مبتلا به هیدروسالپنکس، حتی اگر لقاح خارج از رحم (IVF) انجام شود، حضور مایع در لولهها میتواند به رحم برگشته و محیط مناسب برای لانهگزینی جنین را مختل کند. این مایع ممکن است سمی یا التهابی باشد و به جنین آسیب برساند، بنابراین شانس موفقیت IVF را تا ۵۰٪ کاهش میدهد. به همین دلیل قبل از IVF معمولاً لوله آسیبدیده تخلیه یا عمل جراحی انجام میشود.
هیدروسالپنکس از جمله عواملی بوده که میتواند تأثیر زیادی بر باروری و سلامت زنان داشته باشد، اما خوشبختانه با تشخیص بهموقع و انتخاب روش درمانی مناسب، قابل کنترل و درمان است. مشاوره با متخصص زنان و انجام بررسیهای دقیق، بهترین راه برای رسیدن به درمان مؤثر و افزایش شانس بارداری است.
هیدروسالپنکس چگونه سبب ناباروری می شود؟
در انتهای لوله های فالوپ شرابه هایی وجود دارد. این شرابه ها در جذب تخمک از سطح تخمدان ها و انتقال تخمک به داخل لوله های رحم نقش بسیار موثری دارند. سپس تخمک و اسپرم در لوله های فالوپ لقاح می یابند. سلول تخم تشکیل شده از لوله های رحم به داخل رحم می رود و در اندومتر لانه گزینی انجام می شود. در صورت بروز هیدروسالپنکس مراحل لقاح اسپرم و تخمک و انتقال انها به داخل رحم با مشکل مواجه شده و ناباروری اتفاق می افتد. در لوله های دچار هیدروساپنکس میزان حاملگی خارج رحم افزایش می یابد.
روش های درمان هیدروسالپنکس
وقتی لوله های فالوپ دچار هیدروسالپنکس می شود، بافت مژک دار و مفید داخل لوله از بین می رود. بنابراین لوله های اسیب دیده قابل اصلاح نیستند. بهترین روش درمان هیدروسالپنکس خارج کردن لوله های اسیب دیده و جدا سازی انها از رحم می باشد. حفره داخل لوله های فالوپ در هیدروسالپنکس مملو از مایعی است که حاوی سلولهای التهابی است این مایع ممکن است به سمت رحم سرریز شود و سبب اختلال در لانه گزینی جنین شود.
پس از برداشتن لوله های رحم یا به اصطلاح سالپنژکتومی و یا قطع ارتباط لوله ها با رحم به صورت بستن لوله ها بیمار اماده قرارگیری در سیکل آی وی اف می گردد.در بیمارانی که به علت اندومتریوز دچار هیدروسالپنکس شده اند، بهتر است ابتدا سیکل تحریک تخمک گذاری و ای وی اف انجام شود. سپس لاپاراسکوپی انجام شده مناطق درگیر با اندومتریوز درمان شده و لوله های دچار هیدروسالپنکس مسدود شده اند. در نهایت انتقال جنین بعد از مدتی انتقال جنین انجام خواهد شد.
حتما بخوانید:میوم های رحمی و ارتباطش با ناباروری
کلام آخر
شما میتوانید برای مشاوره و درمان هیدروسالپنکس به دکتر فاطمه سروی، پزشک مجرب زنان و زایمان در غرب تهران ( دارنده فلوشیپ فوق تخصصی نازایی، لاپاروسکوپی و هیستروسکوپی، عضو انجمن نازایی اروپا و آمریکا، دانشیار دانشگاه تهران) مراجعه نمایید.
شماره های تماس جهت رزرو: 88087542-021 و 09195934458 و 09195600342
یک پاسخ
سلام وقت بخیر.تو سونوی من نوشته هیدرسالپنکس. درمانش چیه؟ آیا با دارو درمان میشه؟ البته من قصد بارداری ندارم.